Historia pojawienia si臋 kawy w Polsce 鈽曪笍 馃椇


Hej, wybaczcie d艂ug膮 nieobecno艣膰. Szybko postaram si臋 to nadrobi膰 馃檭. Pracowa艂am nad tym artyku艂em oko艂o tygodnia, wi臋c uda艂o mi si臋 dotrze膰 do do艣膰 szczeg贸艂owych informacji na temat pocz膮tk贸w kawy w naszym kraju.
Mi艂ego czytania! 馃摉

Historia pojawienia si臋 kawy w Polsce si臋ga 1700 roku kiedy to za po艣rednictwem kupc贸w holenderskich i angielskich powsta艂a pierwsza kawiarnia, tzw. 鈥渒afehauz鈥. Kultur臋 picia kawy w naszym kraju mocno rozpowszechnili Sasi z dynastii Wettyn贸w w I po艂owie XVIII wieku. 鈥淜afehauzy鈥 zacz臋to otwiera膰 w innych miastach w Polsce. Pierwsz膮 kawiarni臋 w Warszawie otworzy艂 w 1724 roku Francuz Henri Duval, dworzanin Augusta II Mocnego. Zazwyczaj by艂o to miejsce spotka艅 os贸b z otoczenia kr贸la.

1. Kafehauzy.png

Inna historia pojawienia si臋 ziaren kawy w Polsce zwi膮zana jest z bitw膮 pod Wiedniem z 1683 roku. Kiedy to tureccy naje藕d藕cy uciekali w pop艂ochu przed wojskami Jana III Sobieskiego zostawili po sobie wiele atrakcyjnych fant贸w takich jak: bro艅, namioty, tkaniny, ubiory i inne cenne przedmioty. Wszystkie zdobycze wojenne sprawnie rozdzielono i odes艂ano do Polski. Jedyny 艂up, kt贸rym nikt si臋 nie zainteresowa艂 by艂y worki z zielonymi ziarnami kawy. M贸wi si臋, 偶e owych work贸w by艂o ok. 200, mo偶e nawet 300. Osob膮, kt贸ra prawdopodobnie jako jedna z niewielu w tamtych czasach wiedzia艂a do czego s艂u偶膮 te ziarna by艂 Jerzy Franciszek Kulczycki - dyplomata, t艂umacz, kupiec i jednocze艣nie 偶o艂nierz Jana III Sobieskiego.

4. Sobieski i Kulczycki.png

W czasie obl臋偶enia Kulczycki w przebraniu 偶o艂nierza osma艅skiego przeszed艂 do obozu wroga pod艣piewuj膮c tureckie piosenki. Wykrad艂 si臋 z miasta i skontaktowa艂 z ksi臋ciem Karolem V przekazuj膮c cenne informacje o po艂o偶eniu wojsk tureckich.

Dzi臋ki tym informacjom uda艂o si臋 odeprze膰 atak Turk贸w, a Kulczyckiego okrzykni臋to bohaterem. W nagrod臋 polski dyplomata otrzyma艂 pieni膮dze, a tak偶e dom na austriackim osiedlu Leopoldstadt. Dodatkowo Jan III Sobieski pozwoli艂 Kulczyckiemu na zabranie ze sob膮 przedmiot贸w z pola bitwy, a on wybra艂 w艂a艣nie wcze艣niej wspomniane worki z kaw膮, kt贸r膮 pozostali mieli zamiar wyrzuci膰, bo uznali je za pasz臋 dla wielb艂膮d贸w.

Kulczycki wkr贸tce potem 27 lutego 1684 roku otworzy艂 swoj膮 w艂asn膮 kawiarni臋 w Wiedniu przy ulicy Singerstrasse 9. By艂 to pierwszy lokal tego typu w Wiedniu i kilkakrotnie zmienia艂 swoj膮 lokalizacj臋. Ostatecznie w 1687 roku powsta艂a kawiarnia 鈥淧od B艂臋kitn膮 Butelk膮鈥 przy Schlossergasse 624. Wed艂ug legendy nazwa pochodzi od sposobu w jaki opatrywano rany Kulczyckiego otrzymane w trakcie obl臋偶enia. C贸rka chirurga, Leopoldyna Meyer p贸藕niejsza 偶ona polskiego dyplomaty obmywa艂a mu rany wod膮 utlenion膮, kt贸r膮 trzyma艂a w b艂臋kitnej butelce.

Przez wiele lat austriaccy historycy prowadzili badania i wed艂ug nich pierwsz膮 kawiarni臋 w Wiedniu otworzy艂 nie Jerzy Kulczycki, a ormia艅ski kupiec Johannes Diodato, tak偶e zdania na ten temat s膮 podzielone.

Polski dyplomata prowadzi艂 swoj膮 kawiarni臋 jeszcze przez 8 lat, a偶 do swojej 艣mierci w 1694 roku. W cesarskich archiwach mo偶na znale藕膰 receptur臋 wed艂ug kt贸rej przygotowywano kaw臋 w kawiarni Kulczyckiego. Pocz膮tkowo s艂odzono j膮 miodem, kt贸ry po jakim艣 czasie zast膮piono cukrem. Nast臋pnie zacz臋to dodawa膰 do kawy 艣mietank臋 i mleko. W trakcie picia kawy cz臋sto jedzono rogale w kszta艂cie p贸艂ksi臋偶yca. Wed艂ug kart historii Kulczycki mia艂 nam贸wi膰 piekarza Petera Wendlera, by wypieka艂 rogaliki w艂a艣nie w tym kszta艂cie. Rogaliki by艂y podawane do kawy na pami膮tk臋 starcia Polak贸w, Niemc贸w i Austriak贸w z armi膮 tureck膮.

Kafehauzy szybko zacz臋艂y zdobywa膰 popularno艣膰 przez co z czasem wzrasta艂a ich ilo艣膰 w du偶ych miastach w Polsce. Kawa rozpowszechni艂a si臋 tak偶e w dworach szlacheckich, gdzie picie jej przyj臋to za rytua艂. Kaw臋 pi艂o si臋 rano i na podwieczorek. Bibliotekarz domu ksi膮偶膮t Czartoryskich stworzy艂 notatk臋, wed艂ug kt贸rej rano kaw臋 pito ze 艣mietank膮, a po po艂udniu czarn膮.

Zanim powsta艂y pierwsze palarnie w latach 80. XIX wieku - kawa dociera艂a do polskich dom贸w w postaci zielonych ziaren. Wypalano j膮 w domach na patelni lub specjalnie przygotowanych m艂ynkach, kt贸re obracano nad ogniem. Nast臋pnie zaparzano j膮 w tygielku. Pocz膮tkowo przygotowywanie kawy by艂o do艣膰 trudnym i skomplikowanym procesem, dlatego w bogatych domach zajmowa艂a si臋 tym specjalna s艂u偶ba. Cz臋sto nazywano takie osoby kawiarkami.

Kawa powoli zacz臋艂a podbija膰 r贸wnie偶 spo艂eczno艣ci z ni偶szych sfer czyli rzemie艣lnik贸w i ch艂op贸w. Mia艂o to wp艂yw na pojawienie si臋 na rynku kawy z przewag膮 palonej pszenicy czy cukru. Prawdziwa, 100% kawa by艂a bardzo droga, dost臋pna jedynie dla tych najbardziej zamo偶nych. W celu obni偶enia ceny kawy mieszano j膮 z cykori膮, palonym bobem lub 偶o艂臋dziami.

Projekt bez tytu艂u.png

Z czasem przyj臋to, 偶e kawa pozytywnie wp艂ywa na organizm. Powoli zdoby艂a du偶膮 przewag臋 nad herbat膮, kt贸rej zarzucano powodowanie sucho艣ci i och艂odzenia 偶o艂膮dka. W niekt贸rych podr臋cznikach medycznych z XVIII wieku opisano kaw臋 jako lek na choroby uk艂adu pokarmowego. R贸wnolegle z rozpowszechnianiem si臋 kawy, popularno艣膰 zdobywa艂a porcelana z manufaktur w Bia艂ej Podlaskiej, 呕贸艂kwi i 膯mielowie. Dzisiaj produkty tam wyrabiane mo偶na ogl膮da膰 w muzeach.

tea-coffee-illustration_40801189-29fc-11e5-a8da-005056b4648e.jpg

W czasach o艣wiecenia kawa dost膮pi艂a prawdziwego zaszczytu. Wielcy uczeni tamtych czas贸w, np. ks. Hugo Ko艂艂膮taj, s膮dzili, 偶e picie kawy przez szlacht臋 zniech臋ca ich od spo偶ywania alkoholu, a dodatkowo pozytywnie wp艂ywa na prac臋 m贸zgu i my艣lenie. Wiele spotka艅 politycznych odbywa艂o si臋 w艂a艣nie w kawiarniach, kt贸re powszechnie uznawano za bardzo post臋powe i nowoczesne.

Za czas贸w Napoleona nasta艂y trudne czasy dla wielbicieli czarnego napoju. Cesarz robi艂 wszystko, by ograniczy膰 do minimum handlowanie towarami pochodz膮cymi z kolonii, ze wzgl臋du na to, 偶e przynosi艂y one ogromne zyski Wielkiej Brytanii. W艂a艣cicielom kawiarni uda艂o si臋 odbi膰 od dna dopiero w latach 20 XIX wieku. W jednej z takich warszawskich kawiarni aresztowano oficer贸w rosyjskich i zdecydowano o egzekucji szpieg贸w i wrog贸w narodu podczas powstania listopadowego.

50 lat p贸藕niej kawiarnie przeobrazi艂y si臋 w miejsca, gdzie mo偶na by艂o pogra膰 w karty, bilard, szachy czy poczyta膰 gazety. Poeci i pisarze szczycili si臋 swoim zami艂owaniem do kawy i tym, jak pozytywny wp艂yw ma ona na ich tw贸rczo艣膰. W 1929 roku Brazylia postanowi艂a zniszczy膰 zapasy kawy, po to by utrzyma膰 jej wysokie ceny. Zmartwi艂o to bardzo Antoniego S艂onimskiego, kt贸ry wys艂a艂 wiadomo艣膰 do producent贸w kawy, by zaprzestali tego procederu, poniewa偶 w Polsce ma艂a czarna jest niezwykle potrzebna.

Sale bilardowe.png

Za czas贸w PRL prawdziwej kawy nie by艂o zbyt wiele, wi臋c powr贸cono do dawnych sposob贸w przygotowywania kawy z pszenicy, bobu i 偶o艂臋dzi. Import kawy wzr贸s艂 dopiero 1964 roku. Zapotrzebowanie na ziarna kawowca nieustannie ros艂o. Czarny nap贸j ju偶 na dobre zago艣ci艂 nawet na wsiach za spraw膮 w艂adzy ludowej. Kiedy wprowadzono przepis nakazuj膮cy rozpoczynanie pracy w urz臋dach o godzinie 6 rano, spo偶ycie kawy gwa艂townie wzros艂o. W zwi膮zku z tym, kawa osi膮gn臋艂a rang臋 produktu luksusowego i jednocze艣nie 艂ap贸wki.

Marian, tu jest jakby luksusowo.png

Obecnie kultura picia kawy w Polsce wygl膮da zupe艂nie inaczej. Porzucili艣my zwyczaj serwowania kawy w szklankach, mamy dost臋p do wysokiej jako艣ci ziaren. Natomiast w dalszym ci膮gu na tle Europy wyr贸偶nia nas zami艂owanie do s艂odkiej kawy. Nie bez przyczyny w XVIII wieku kaw臋 ze 艣mietank膮 nazywano kaw膮 po polsku. Na jednego Polaka przypada 艣rednio 2,3 kg kawy rocznie. Jest to du偶o wi臋cej ni偶 za czas贸w PRL, mimo to daleko nam do Fin贸w, kt贸rzy rocznie spo偶ywaj膮 nawet 12 kg tego surowca.

statystyka.png

Wielu osobom, zw艂aszcza starszym, kawa kojarzy si臋 z dobrem luksusowym z wy偶szej p贸艂ki. Pomimo tego, 偶e herbata wraca powoli do 艂ask, nie zdarza si臋, by spotkania ze znajomymi lub nowo poznanymi osobami odbywa艂y si臋 przy herbacie. Zwykle jest to kawa i chyba ci臋偶ko si臋 temu sprzeciwi膰.

Je艣li dotrwali艣cie do tej pory to jeste艣cie naprawd臋 wytrwali! 馃槂

Artyku艂 w du偶ej mierze oparty o ksi膮偶k臋 "Przygody z kaw膮 i herbat膮" Kordiana Tarasiewicza ale te偶 artykule o Odsieczy Wiede艅skiej na Wikipedii + w艂asnej, kiedy艣 zas艂yszanej historii na ten temat.

  • grafiki stworzone w aplikacji Canva.com


Comments 5


Nie jestem ekspertem, ale jestem niemal pewien 偶e kawa dotar艂a do Polski wcze艣niej, to jest przynajmniej za czas贸w mi艂o艣nika kawy Lwa P贸艂nocy, Jana III Sobieskiego, nie wiem czy kawiarnie wtedy ju偶 powsta艂y, pewnie nie, ale na pewno kaw臋 ju偶 pito :>

15.07.2019 16:42
1

Oczywi艣cie mo偶esz mie膰 racj臋, bo s膮 r贸偶ne wersje tej historii. Kawa r贸wnie dobrze mog艂a dociera膰 do Polski razem z herbat膮 dzi臋ki handlarzom . Dlatego na ko艅cu artyku艂u da艂am wzmiank臋, 偶e opiera si臋 on g艂贸wnie na informacjach z jednej ksi膮偶ki :P.

A masz mo偶e jakie艣 藕r贸d艂o swoich informacji? Zaciekawi艂o mnie to :)

17.07.2019 07:27
0

G艂贸wnie pami臋膰 o tym co czyta艂em o JIIIS, a troch臋 czyta艂em dawniej, ale gdzie konkretnie akurat ta informacja by艂a nie pami臋tam. Natomiast wygugla艂em to sobie i:

https://www.tearebels.pl/kawa-w-polsce/

Wynika z tego 偶e kawa by艂a troch臋 wcze艣niej ale pocz膮tkowo j膮 poza wyj膮tkami odrzucano i faktycznie wesz艂a do PL tak jak piszesz :))

17.07.2019 07:48
0

Kolejny bardzo ciekawy i dopracowany artyku艂 na Twoim blogu :)

!tipuvote 1 hide

15.07.2019 20:30
1

Dzi臋kuj臋! :D

17.07.2019 07:27
0